Tabula Rasa olarak Zihin

kutatgubilig felsefe bilim dergisinin 21. sayısında ki ilyas altunerin ” Locke’un Doğuştan ilkeler eleştirisi ve tabula rasa olarak zihin” adlı makalesinin özetidir. Makalenin özetini buraya alma sebebim kısaca şöyledir. Locke modern dönem felsefesinin özellikle hume,kant çizgisinin oluşturduğu varlık merkezli değilde bilgi merkezli felsefenin ilk nüvelerini atması bakımından ve varlığı dışlayıp bilgiyi önceleyen anlayışın temsilcisidir. Aynı zamanda tabula rasa teorisiyle doğal ahlak ve doğal hukuk kavramlarının olmadığı buradan yola çıkılarak bilgi temelli inanç,ahlak ve hukuk (siyasal teorinin önemli bir temsilcisi konumundadır locke) sistemi inşa etmesi bağlamında önemlidir.

Descartesin felsefi uğraşının temellerinde insan bilgisinin ilkelerini bulmak yani zihnin sağlam ve doğru yargılara ulaşmasını sağlayacak bir yöntem belirlemek olmuştu. Aynı amacın Locke için de geçerli olduğunu söyleyebiliriz. O inanç,kanı,kabül kavramlarının zeminiyle birlikte insan bilgisinin köken,kesinlik ve kapsamını araştırmıştır.

Geleneksel felsefenin öne sürdüğü doğuştan ilkeler öğretisi ve buna bağlı olarak bir Tanrı idesinin ve ilgili diğer kavramların insan zihnine kazınmış olması,onu zihin araştırmaları yapmaya ve bu konular üzerinde ciddi şekilde düşünmeye sürüklemiştir.

Bir filozofun en başta yapması gereken iş,doğal olarak varlığın ve bilginin kaynağını sorgulamaktır.

soyut kavramlar tümeldir ve bu yüzden yalnızca filozoflara özgü bir zihin anlayışı içinde çözülebilir.

Locke ,sürekli ide sözcüğünü kullanmasının nedenini,insanın düşünmesi sırasında anlama yetisi dediğimiz zihnin nesnesi olarak ortaya çıkabilecek her şeyi karşılamasıdır. Duruma bağlı olarak düşlem,kavram,tür veya düşünme edimi sırasında zihnin kullanıldığı her şey ide olarak adlandırılır.

“Bir şey neyse odur ” ve “aynı şeyin hem olması hemde olmaması imkansızdır” gibi önermeler doğuştan ilkelerin olduğunu göstermek için kullanılıyor.bu türden önermeler ,insanlar arasında yaygın olarak bilinmelerine karşın,genel geçerlilikten uzaktır. Bu önermeler filozoflar tarafından sonradan birer aksiyom veya maksim sayılarak bilginin ya da zihnin ilkeleri haline getirilmiştir. İnsan zihninin hiçbir zaman bilincine varamadığı hiç bir önermenin zihinde bulunduğu söylenemez. Doğuştan önermeler yoksa aynı şekilde doğuştan ahlaki idelerinde olmadığını söyler.Ahlak kuralları bir kanıt gerektirdikleri nedeniyle doğuştan olamazlar.  Bir kimsenin haklı olarak nedenini soramayacağı bir ahlak kuralınının önerilemeyecek olması ,locke’u bu düşünceye götüren nedenlerin başında gelir. Erdemin kabulü,genellikle doğuştan oluşundan dolayı değil ,yararlı oluşundan ileri gelir.

Descartesin zihnin doğuştan ilke ve kavramlara sahip olduğu ve bütün gerçekliğin ve kesinliğin bunların açık ve seçik algısıyla elde edilebileceği yargısını savunmasına karşılık,Locke ,doğuştan idelerin ya da ilkelerin olmadığı ve bütün bilgi akışının böyle kesinlikten yoksun olduğunu belirtir. İdelerin bulunmadığı yerde ne bilgi ne de kabul ,hatta ne de onlarla ilgili zihinsel ve sözel önermeler bulunur.

Locke doğuştan idelerin olmadığını söyleyerek asıl “Tanrı idesi doğuştan değildir”  önermesni dile getirmiştir. Tanrı idesi yoksa beraberinde ahlak ve hukuk ideleride doğuştan gelmez. Aynı şekilde tanrı idesi doğuştan değilse tanrısallıkta yoktur.

Geleneksel ontolojide ideler Tanrı tarafından zihinlere verilmiştir ve kendinde şey özelliğine sahiptir. zinhin nesneleri ise maddi olmayan tözlerden oluşur,aynı zamanda ontik anlamda varoluşu gösterir. dahası ,özellikle kategoriler bağlamında ,mantığın ilkeleri metafiziğin ilkeleriyle özdeş olarak görülmekteydi .Oysa Locke’a göre ideler fiziksel ve psikolojik süreçlerin bir sonucu olarak kendinde şeyi imlemezler,onlar yalnızca anlama yetisi olarak varolan bilinçli zihinsel içeriklerdir.

Zihinde doğuştan hiçbir ilkenin bulunmadığını söyleyerek,bütün idelerimizin duyum ve düşünüm dediği deneyimden kaynaklandığını ileri sürmüştür. zihnin doğuştan hiçbir ilke ya da kavram getirmemiş olması,dış dünyaya mahkum bir bilgi anlayışının ortaya çıkışını temsil eder.

Locke’un bu düşüncelere geleneksel metafizik,teolojik ve etik argümanları tıpkı Descartes’in Skolastik argümanlar konusunda yaptığına benzer şekilde bir yana bırakarak kendi radikal argümanlarını ortaya koyma ve inanca bilgi dahilinde ulaşma çabasıdır.

Onun doğuştanlıktan ayrı olarak apaçık doğrular diye öne çıkardığı şeyler ,kant tarafından a priori doğrular olarak adlandırılacaktır.

Eğer düşünceler zihinde doğulştan değilse bu düşünceler nereden elde edilir soruna Locke deneyim olarak yanıt verir.

Locke’a göre ,anlama yetimizi bütün düşünce malzemeleriyle donatan şey ya dışsal görgül nesnelerle ya da zihinlerimizin algılayıp düşündüğümüz içsel işlemlerine yönelik gözlemlerimizdir. Her bilginin son tahlilde deneyime dayanmak zorunda oluşu,insanın ilk ideleri deneyimlerinin dış varlıklarla ilgili olarak kendine ulaştırdığı izlenimleri kavramaya başladığı zaman kazandığı anlamına gelir.

Zihnin beyaz bir sayfa olarak dile getirilişi ,felsefenin Aristoteles’ten bu yana ilk ilkelerin bilimi ya da ilk ilkeleri veren Tanrısal bir bilim olarak varlığını sürdürmesine nokta koymuştur. Locke2un bakış acısına göre bu konular artık felsefenin araştırma konusu olmaktan çıkmıştır. Aristoteles felsefesi ve Skolastik düşüncenin Descartes ve Bacon tarafından dışlanması ve Kartezyen dünya tasarımının sonucu olarak yepyeni bir varlık kuramının temellerinin atılmaya çalışılmasına karşılık,Locke’ da yepyeni bir bilgi kuramının temellerini atmaya çabalamıştır. Locke’un felsefe yapma girişimi kendinden sonra Berkeley ve Hume tarafından benimsenmiş ve görgücülük felsefede etkin bir akım olarak Kant’a ilham kaynağı olmuştur.

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s