el-Hikmetül Nazariyye

07.12.2017 Kagem konferans salonunda İhsan Fazlıoğlu tarafından verilen dersin notlarıdır.

Felsefe Tarihinin Arka Planı

İslam medeniyeti yayıldığı çoğrafya da ki bilgi birikimini tevarüs – temellük- temessül – tercüme – telif etmiştir. İslam bu dünyaya açılırken belirli bir hayat görüşüne sahipti “bu hayat görüşü Basra ve Kufe’de algoritmik ve istidlali düşünceyi de organize ederek rafine bir hale sokulmuştur”. Bu hayat görüşü çerçevesinde Müslümanlar zamanlarına kadar ortaya konulan akdeniz ve sasani çoğrafyasın da ki evren tasavvurlarıyla entegre olup alem tasavvurları üretmişlerdir. Dolayısıyla felsefe, kelam denildiğinde aslında alem tasavvurlarından bahsedilmektedir.

Felsefe külli bilim demektir. Bugün felsefe denildiğinde çok teknik bir disiplin kastedilmektedir. Klasik dönemde felsefe insanın ürettiği tüm bilgi sistemlerinin ortak adıydı. İbni Sina’ya veya Razi’ye matematikçi, matematik felsefecisi ayrımını anlatamazsınız. Matematik bilimleri sosyal bilimler ayrımı yoktur onların dünyasında. Çünkü onlar için varlık tek başına bir entite olduğu için bilgide tek başına bir entitedir. Onlarda Varlık/vücut ile ilim özdeştir. Dolayısıyla varlık hakkında üretilen tüm bilimler en nihayetinde tek bir ilmi verirler. Fakat bu yapıyı kuran çok farklı yaklaşımlar vardır. İslam felsefesi denildiğinde hep meşşailliği anlayoruz ve Meşşailiği ise Kindi ile başlatıp Farabi, İbni Sina, İbni Rüşd’le bitiriyoruz. İslam diğer kültürlerle iletişime geçip yukarıdaki süreçler sonrasında üretime başladığında en az dört tane felsefe türü ortaya çıkarmıştır. Bunlar:

  1. Mantıki Felsefe: Meşşailik dediğimiz hadisedir ve mantığı yöntem olarak alır.
  2. Talimi/ Riyazi Felsefe: Matematiği esas alır ve ikiye ayrılır; adedi, hendesi. Bugün bizim için matematik evreni açıklayan bir dildir. Bunlar için matematik ise evreni anlayan ve kuran bir dildi. Adedi (arismoscu) atomik sayılardan hareket ederek evreni yorumlamaya çalışan pitagoryen (bizde ihvanı safa) yaklaşımlar yanında birde hendesi yani evrenin kurucu unsurunu miktar (magnitüs,megatos)la geometrik birim üzerinden kuran yaklaşımlar vardı. İslam dünyasında bunlara ek olarak Harizmiyle birlikte cebri nitelik ortaya çıktı. Bu yaklaşımda matematik bilimler cebirsel nicelik üzerinden kurulması esastır. Bu anlayış bir felsefe ortaya çıkarmadı ancak Müslümanların zihin yapılarına çok ciddi etkide bulundu. Cebirsel düşünce islam medeniyetinin ana ekseni haline gelmiştir. Cebirsel düşünce analitik düşüncedir. Bizdeki zihinsel yapı ne adedi nede hendesidir, cebirseldir. Bunun en güzel örneği usulü fıkıhdır. Adedi ve hendesi düşünce ise sentetiktir. Cebri düşünce adedi olanla hendesi olan arasında birbirine tercümesi olan yeni bir nicelik türüdür. Daha önce adedi ve hendesi iki ayrı dildi ve birbirine tercümesi yoktu. Cebir ise bunlar arasında ki ilişkiyi inşa etti.
  3. Simyevi-Kimyevi Felsefe: Cabir bin Hayyan bugünkü manada bir kimyacı değil, filozoftur. Cabir simya teknikleriyle felsefe yapmaktadır. Tanrıyı evreni ve diğer her şeyi simya üzerinden idrak etmektedir. Klasik geleneklerde simya üç anlama gelir;1-din,2-felsefe,3-tasvvufi bir tekniktir. Tasavvufi teknik ise ucuz ruhları pahalı ruhlara dönüştürmektir. Simyevi ve kimyevi felsefe daha sonra Hurufilikte ki yapıya dönüşecektir.
  4. Mekaniki Felsefe: Arşimet tarafından kurulan matematiksel fizikte denilebilir. İslam dünyasında İbni Heysem’le birlikte hakiki anlamda bir dile dönüşmüştür. Evreni mekanizma gibi görüp çalıma kurallılığını matematik diliyle açıklıyorlar.

 

Daha sonra islam dünyasında bu felsefi anlayışlara yenileri eklenecektir. Razi’den sonra kelami felsefe, işraki felsefe, irfani felsefe ve 17.yy da Molla Sadra’yla birlikte müteal felsefe eklenecektir.

 

Biz bugün mantıki felsefeyle ilgileneceğiz. MS 5.yy da talimi/matematiksel felsefe, MS  6. Yy’da da mantıki felsefe uykuya çekilmiştir. Şunu unutmayalım ki İslam medeniyeti büyük ölçekte canlı kültürlerle karşılaşmamıştır. Bunun en önemli nedenlerinden birisi Justinyenin bu okulları kapatmasıdır.Devamına buradan erişebilirsiniz. 4.ders el Hikmet el Nazariyye

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

w

Connecting to %s